ریشه شناسی

سهرورد یعنی چه و کجاست ؟


🔸سهرورد یکی از مناطق کهن دیار زنجان است که نام آن در بسیاری از منابع تاریخی ذکر شده است. نام ایرانی این منطقه ، همچون زنجان = زنگان ، نشان از فرهنگ و تاریخ ایرانی آن ( پیش از ترک زبان شدن آن توسط اقوام مغول آسیای میانه ) دارد.

🔸سهرورد = سهر + ورد ٬ یعنی سرزمین گل سرخ : سُهر خوانشی از سرخ در زبان های ایرانی منقرض شده شمال غرب است. ورد نیز در زبان های ایرانی بمعنای گل است
.
🔸این واژه به صورت وَرذ vardda چندین بار در متن ۴۰۰۰ ساله اوستا آمده است که در فارسی باستان به شکل وَرد varda و در دوره ی فارسی میانه (ساسانی) به صورت وَرت vart و وَرد vard در آمده و در فرهنگ های فارسی به همین صورت " وَرد " باقی مانده است.

🔸واژه ی " وَرد " ( به معنای امروزی گل) در نام بسیاری از آبادی های ایران باقی مانده است : " ورد آورد " روستایی در نزدیکی تهران است به معنی گل آورد و همچنین در نام روستای " سُهروَرد " در نزدیکی زنجان که زادگاه شیخ اشراق شهاب الدین سهروردی است. بخش نخست این کلمه یعنی سُهر suhr ( یا سُخر suxr ) صورت قلب شده ی واژه ی سرخ surx است و کلمه ی سُهروَرد بر روی هم به معنی سرخ گل یا گل سرخ است.

🔸واژه ی پهلـویک وَرد vard به زبان آرامی هم راه یافته و از آن جا به زبان های دیگر سامی از جمله به زبان #عربی رفته است و در این زبان به معنی گل سرخ و رنگ سرخ به کار رفته است و امروز نیز به کار می رود.

🔸واژه ی باستانی وَرد varda در اوایل دوره ی اشکانی بنا بر قاعده ی زبان شناسی تطبیقی ایرانی ، یعنی تحول rd به l به صورت وال vala تحول یافته است که بعدها با افتادن وایل a به صورت val و سپس vol و vel درآمده است. در برهان قاطع وَل val به معنی شکوفه، به ویژه شکوفه ی انگور، آمده است.

🔸در زبان شناسی تطبیقی ایرانی همواره یک v قدیمی با ترکیب با وایل بعدی خود به صورت gu در می آید ، مانند vištāsp که guštāsp (گشتاسپ) یا vehrk که gurg (گرگ) شده است و غیره.

🔸بدین ترتیب واژه ی کهن اوستایی vardda که بعدها همان گونه که گفتیم به صورت های varda ، vard ، val و سرانجام vel و vol در آمده بود ، بنا بر قاعده ی بالا به صورت gul (گل) در آمد.
.
.

♦️ صورت اوستایی vardda از سوی دیگر از شرق به #غرب رفته و در اطراف دریای سیاه و مدیترانه به همین صورت رایج شده است و یونانیان آن را به صورت wrodon و بعد ها با حذف w به صورت rodon پذیرفته اند. به گفته ی " میه " Meilet زبان شناس فرانسوی ، زبان لاتینی نیز این واژه را از تمدن مدیترانه ای گرفته است.

♦️ و این همان واژه ای است که نه در یونانی و نه در لاتینی جزو لغات مشترک هند و اروپایی نیست و از لهجه های شرقی ایران یعنی از پارت ها وام گرفته شده است.

♦️ سرانجام واژه ی rodon یونانی نیز با افتادن n که فقط یک جزء صرفی است به صورت rodo و سپس rod تحول یافت و سپس در همه ی کشورهای #اروپایی به صورت Rosa و Rose (به معنی گل سرخ) در آمد.

♦️ " کورنی " شاعر بزرگ دوره ی کلاسیک فرانسه نمایش نامه ی معروفی دارد با نام " رودوگون " Rodogune که شرح حال شاهزاده خانمی ایرانی با این نام از عهد اشکانی است. نام "رودو گون" مرکب است از واژه ی " رودو " rodo به معنی گل سرخ (که تحول آن در بالا نشان داده شد) و گون gune که همان گونه است و نام این شاهزاده خانم بر روی هم به معنی گل گونه یا کسی است که گونه اش به رنگ گل سرخ است و نامش با این نمایشنامه در ادبیات فرانسه شهرت یافته است.

♦️ بدین ترتیب واژه ی اوستایی vardda به معنی گل سرخ ، با تحول خود و به طریقی که گفته شد به سراسر جهان و همه ی زبان های دنیای متمدن راه یافت و این نمونه ای از یک برگ زرین از تمدن باستانی ما است.


بن مایه:
فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی،دکتر محمد حسن دوست، ناشر: فرهنگستان زبان