
آنکه ناموخت از گذشت روزگار
هیچ نــامــوزد ز هیچ آموزگـــار
دکتر شادی آریابد پژوهشگر و مدرس زبانهای باستانی ( اوستایی، پهلوی، پارسی باستان، سنسکریت و... )
ریشه شناسی واژه درود
«درود» ریشه در واژهٔ اوستایی «دِرَوَت– dēravat» به معنای «تندرستی» دارد و بعد در پهلوی شده است «دِرُت– dērot» و بعد در فارسی شده است «دُرُد– دُرود» و با گرفتن یک میانوند میشود «دُروست– durust» و در زبان فرانسوی شد «ژوست– žust» و در زبان انگلیسی just و در زبان روسی دراست– derāst».
در گویش شمالی زبان تالشی:
۱. رُست – rost: راست، حقیقت، مقابل دروغ. مثال: رُست بُت– rost bot: راست بگو، حقیقت بگو، یعنی دروغ نگو.
۲. دُوز– dūz: بدون اشتباه، صحیح، بدون کَجی، بدون انحراف، درست. مثال: دُزَه رُنَه بِش– dūza rona bēš: با راه درست برو؛ یعنی در راه درست و بدون اشتباه قدم بردار و در راه کج و انحرافی وارد نشو.
۳. دِرِست – dērēst: این واژه این معناها را میدهد: درست، سالم، دقیقاً.
مثال الف: دِرِست بِژَشِه خَرُبِش بِکاردِه– dērēst bēžâše xârobēš bēkârde: درست زد خرابش کرد، دقیقاً زد خرابش کرد؛ یعنی کسی یک چیز سالمی را خراب کرده است.
مثال ب: دِرِست بِژَشِه یو– dērēst bēžâše yo: درست زد اینجا، دقیقا زد اینجا. مانند این جمله: درست زد به هدف؛ یعنی هدف را درست نشانه گرفت و شلیک او سالم بوده است و به خطا نرفته است و شلیک او دچار کجی و انحراف نشده است.
راست= راست ایستادن.
دُروست= دُرُست= دو راست= دو تا راست= دو برابر راست= خیلی راست= سالم و سلامت.
تَن دُرُست= تن سالم و سلامتی که میتواند روی دو پای خود راست و سر پا و عمود به ایستد.
راست گفتن= یعنی کج نگفتن، دروغ نگفتن.
راه راست= یعنی راه بدون کجی و پیچ در پیچ و انحراف.
در نتیجه واژهٔ «درود» که ریشه در واژهٔ اوستایی «دِرَوَت» دارد و با واژههایی که از زبان تالشی آمد مشترک است به معنای «راستی، درستی، سلامت و تن درستی» است و وقتی به کسی «درود» میگوییم در واقع برای او راستی، درستی، سلامتی و تندرستی میخواهیم.
درود بر شما= راستی، درستی، سلامتی و تندرستی برای شما؛ اصطلاحاً یعنی: دور باد از شما کَجی، دروغ، ناراستی و بیماری.
درود= واژهای برای سلام و خوشآمدگویی.
بدرود= واژهای برای خداحافظی (به درود= بدرود= بهراستی، به سلامت، به تندرستی).
هر دو واژه «درود» و «بدرود» نشان میدهد که ایرانیان باستان به هنگام دیدار با یکدیگر و سلام و خوشآمدگویی و به هنگام جدا شدن از یکدیگر و خداحافظی، برای یکدیگر «راستی و درستی و سلامتی» خواهان میشدند.